Boy nasıl uzar?

Büyüme, bir çocuğun boy ve ağırlığındaki artışı ifade eden bir kavramdır. Bu kapsamda değerlendirilen boy uzamasının genetik, çevresel ve hormonlar yönünden incelenmesi gerekmektedir. Çevresel faktörler içinde boy uzamasını etkileyen faktörleri, beslenme, genel sağlık ve hormonlar oluşturmaktadır. Cinsiyet hormonları, doğumdan önce insülinin, doğumdan sonra ise tiroit ve büyüme hormonları boyun uzamasında en direkt etkili olmaktadır.

Gen Faktörü

Boyu belirleyen çok önemli faktör anne ve babadan geçen genlerdir. Genler çocuğun büyüme potansiyelini, ergenliğe ne zaman gireceğini bu genler tarafından belirlenir.

Annenin boyu+ (babanın boyu - 13) ± 7cm/2

Kız çocukları için takriben boy hesabı

Erkek çocukları için takriben boy hesabı

Babanın boyu + (Annenin boyu +13) ± 7cm/2

Doğumdan Sonra Uzama

Şu nedenle normal uzama devrinde çocuğun genetik boy potansiyelinden maksimum seviyede faydalanabilmesi için münasip kalorili ve düzenli beslenme çok büyük önem taşır. Bunun yanında büyümenin en hızlı bir şekilde gerçekleştiği ilk iki senelik büyüme evresinde düzenli ve yeterli beslenmeye çok önem verilmelidir. Beslenme koşullarıyla beraber çocuğun içinde bulunmuş olduğu ortam da önem taşır. Sevgi ve şefkat ortamında büyümeyen çocuklarda beynin hipotalamik fonksiyonları yeteri miktarda gelişmez ve büyüme hormonun yapısını bozar. Yetiştirme yurdunda yaşayan çocuklarda büyüme geriliği sıkça görülebilen bir durumdur. O neden ile yalnızca beslenme değil benzer zamanda çocuğun psikolojik ihtiyaçları da büyümesi döneminin sağlıklı olması için göz önünde bulundurulmalıdır.

4 yaşından sonra başlayan geç çocukluk zamanı içinde boy uzaması 5-6 cm civarındadır. Bu yaşlarda senelik büyüme 5 cm altında kalıyorsa kesinlikle bir doktorun değerlendirmesi gerekmektedir.

Ergenliğe hızlı geçiş yapan yahut ergenlik zamanı kısa süren çocukların erişkin boyları, potansiyel boylarından daha kısa kalır. Bir anda oluşan hızlı büyüme bu gerçeği saklarken çoğu aile tarafından da durumun fark edilmesi zordur. Hızlı büyümede, kemik yaşı da hızla ilerler ve kemikler kısa bir zaman içinde kapanır ve boy uzaması durur. Bu da erişkin boyunun kısa olması ile sonuçlanır.

Büyümenin ve boy uzamasının en hızlı olduğu dönem erken çocukluk dönemidir. Doğumda takriben 50 cm doğan bir bebek 12 ay nihayetinde averaj 75 cm’ye ulaşır. Birinci yaştan sonra senelik uzama 12 cm, diğer yaşlarda azalarak 5-6 cm seviyelerine iner.

Normal süresinde doğan bir bebeğimizin boyu averaj 50 cm’dir. Doğumdan sonra, bebek hızlı gelişim prosesi içine girer. Bu dönem erken çocukluk, geç çocukluk ve ergenlik olarak incelenir.

Ergenliğin başlaması ve tamamlanması arasındaki süre takriben 2 ile 5 sene arasında gerçekleşir. Bu sürenin sonuç kısmında kemik uçlarındaki plakalar kapanır ve boy uzaması durur.

Boy uzamasının son zamanı ergenlik dönemidir. Ergenlik yaşı kızlarda ve erkeklerde değişik yaşlarda değişik sürelerde gerçekleşir. Kızlarda genel olarak 3 sene süren ergenlik zamanı, erkeklerde 4- 5 senesi bulur. Kızlar erkeklerden 2 yıl önce uzamaya başlar. Ergenlik zamanında boy artışı hızlanır ve senede 7-9 cm ortalamasına çıkar. Ergenlik yılları boyunca kızlarda 20- 25 cm, erkeklerde ise 25- 30 cm toplam boy uzaması görülmektedir.

Beslenme Faktörü

Boy uzamasını etkileyen diğer önemli faktör ise beslenmedir. İlk iki yaşın büyüme üstünden önemli sayılabilecek bir etkisi vardır. Böyle anlarda sağlıklı ve dengeli beslenme çocucğun potansiyel boyuna ulaşmasında önemlidir

Hormon Faktörü

Boy uzamasını sağlayan 3. faktör ise vücudumuzdan salgılanan hormonlardır.

Büyüme hormonu hipofiz tarafından salgılanır. Bundan hariç tiroit ve cinsiyet hormonları boy uzamasını belirler. Bu hormonlarda oluşabilecek eksiklik veyahut düzensizlikler büyümede geriliklere neden olur.

Anne Karnında Büyüme Faktörü

Anne karnında büyümeyi etkileyen faktörler doğum anındaki boy ve ağırlığı belirlediği gibi zaman zaman doğumdan sonraki büyüme hızını da etkileyebilir.

Bebekten kaynaklanan kromozom kaynaklı bozukluklar ve gelişim gerilikleri nihayetinde, doğumdan sonrada boyun uzaması yaşıt çocuklara göre geride kalır. Doğum öncesi zamanda büyüme geriliği yaşayan bebeklerin % 15’i ilerleyen zamanlarda de kısa boylu olur.

Anneden kaynaklanan alkol, sigara kullanımı, tansiyon hastalıkları, şeker hastalığı gibi sorunlarda oluşan büyüme geriliklerinde doğumdan sonra iki yaşına kadar, oluşan büyüme farkı giderilebilir.

Doğum öncesi zamanda boy uzamasını etkileyen bütün faktörlerin kontrol altına alınması mümkün değildir. Bunun yanında annenin sağlıklı beslenmesi, sigara ve alkol kullanmaması, stresten uzak, var olan hastalıklarının tedavisi bebeğimizin gelişimi açısından önemlidir

Çocukların boyları, kemiklerin ucunda yer bulan ve büyüme plakları adıyla anılan kıkırdağın gelişmesi yoluyla olur. Ergenlik döneminin bitmesiyle beraber kıkırdaklardaki büyüme durur ve kişi erişkin boyuna ulaşır.