Jet lag nedir?
Dünyanın çevresinde 360 boylam var ve bu boylamların arası 4 dakikadır. 15 boylam 1 saatte geçilecektir ve her 15 boylama bir zaman d...
Jet lag bir zamanlama sorunudur insan vücudumuzu için. Kısa bir zaman içerisinde uzun mesafeler kateden yolculuk yaparsanız vücudunuz değişik zaman dilimlerine uyum sağlayamayacaktır. Yani yerel saatle biyolojik saatiniz arasında bir fark meydana gelecektir. Günü 24 saate tamamlamaya alışık olan vücut daha uzun ya da daha kısa bir gün süresiyle karşılaşacaktır.
Dünyanın çevresinde 360 boylam var ve bu boylamların arası 4 dakikadır. 15 boylam 1 saatte geçilecektir ve her 15 boylama bir zaman dilimi denir. İşte jet lag 4 ya da daha fazla zaman diliminin geçilmesiyle meydana gelir. Gündüz uçuşlarında ve doğuya yapılmış olan uçuşlarda jet lag etkisi daha çok olur. Diyelim ki doğuya doğru uçuş yapıyorsunuz ve 5 zaman dilimi geçiyorsunuz. Vardığınız yerde saat 5 saat ileri olabilecektir ve vücudunuz 24 saatlik günlük aktivitesini tamamlayamadan gün bitecektir. Bir uyum problemi ortaya çıkacaktır. En bilindik örneklerden biri Amerika’ya yapılmış olan yolculuklarda meydana gelen jet lag durumu. İstanbul’dan saat 14’ te uçağa bindiğinizi varsayalım. Takriben 10 saatlik bir yolculuğun sonrasında diyelim ki New York’a indiğinizde sizin saatiniz gece 12’yi gösterecektir. Ama yerel saate baktığınızda akşam üstü 5 olduğunuzu göreceksiniz. Yani sizin uyku saatiniz yaklaşmakta lakin gittiğiniz yerde henüz gece olmamış. Vücudunuz bunu yadırgayacak ve bir bocalama yaşayacaktır.
Jet lag durumunu hiç yaşamamak için melatonin hapları kullanılabilmektedir. Melatonin biyolojik saati düzenleyen bir hormondur. Bundan hariç doğuya gidenlerin minimum 3 saat karanlıkta kalmaları, batıya gidenlerin ise gün ışığında kalmaları bu hali atlatmalarına yardım eden olabilecektir.
Uyku düzenine bir an önce kavuşabilmek için uyku haplarının kullanılması ise çok tavsiye edilmiyor. Bundan hariç uçak seyahati esnasında günlük uyku vaktiniz değilse uyumanız da jet lagin etkisini azaltmamakta.
Peki, bu sorun ne gibi sonuçlar doğurabilir? Fiziki olarak uykusuzluk, aşırı yorgunluk, mide ve baş ağrıları, iştahsızlık, halsizlik; zihinsel olarak ise şaşkınlık durumu meydana gelebilir. Örnek verilecek olursa yönleri karıştırma olabilir bu. Ek olarak konsantrasyon problemi yaşamanız mümkündür. Duygusal olarak ise korku ve endişe durumu oluşabilir. Bütün bunları atlatma süreniz ise 5 güne kadar çıkabilir. Bilhassa uyku saatleri düzenli olan kişiler bu durumdan daha fazla etkilenir. Bundan hariç 60 yaş üstü ve kronik rahatsızlığı olan kimselerde de jet lag etkisi daha çok görülmektedir.