Cinas nasıl yapılır?
Nâbi, " kelâma vüsat-ı meydan vermektedir cinas " diyerek bu sanatın şiire sağladığı imakanı, söze kattığı değeri vurgulamıştır. Klas...
Yazılış ve söylenişleri benzer ya da biri birine çok benzeyen, fakat anlamları değişik olan kelime ve kelime gruplarını beraber kullanmak suretiyle yapılmış olan edebi sanata cinas denilmektedir.
Nâbi, " kelâma vüsat-ı meydan vermektedir cinas " diyerek bu sanatın şiire sağladığı imakanı, söze kattığı değeri vurgulamıştır. Klasik ve toplum şiirimizde sıkça kullanılan cinasın " tam " ve " eksik " olmak üzere iki biçimi vardır.
Cinası meydana getiren kelimelerdeki harflerin tür, sıra ve sayı açısından birbirleri ile münasip yahut eşit olmaları durumunda" tam cinas " ortaya çıkar. Bu noktalardan birinde eşitsizlik var ise orada " eksik cinas " vardır.
Tam Cinas Örnekleri
Enderunlu Vâsıf
Kısmetindir gezdiren yer yer seni Arşa çıksan akıbet yer yer seni
Yahya Kemal Beyatlı
Niçin kondun a bülbül Kapımdaki asmaya Ben yarimden vazgeçmem Götürseler asmaya
Anonim
Cinası oluşturan sözlerden birinin minimum iki kelime olması ile yapılmış olan cinasa eski belâgatçiler " mürekkep cinas" adını vermiştir. Ne var ki, bu tür cinas örnekleri de gittikçe tam cinasın içerisinde zikredilmiştir.
Beliğ
İbn-i Kemal
Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç
Üftadelerde gerçi o meh senli benlidir Benlik ederse de yakışır çifte benlidir
Dûş olup bir taze yâre Cana açtım taze yâre
Eksik Cinas Örnekleri
Başında ve sonuç kısmında biri birine benzeyen kelimelerin kullanılmış olduğu cinas türüne de devrik cinas ( cinas-ı kalb ) denilmektedir. Misal olarak Muallim Naci'nin şu mısrası verilebilir.
Behçet Necatigil
Aşk celladından ne çıkar madem ki yar vardır Yoktan da vardan da ötede bir Var vardır
Beklerim kış yaz ayaz Kuyruklarda İstanbul'u yaşıyorum Yaşamaksa
Cinas sanatı divan edebiyatı dışında Toplum edebiyatı içinde özel olarak manilerde sıkça görülür:
Caniler içerisinde kaldı Naci
Sezai Karakoç
Bak sineme gözler var İsterim yare gitmek Dört yanımda gözler var
Mürekkep Cinas Örnekleri
Her nefeste işledim ben bir günah Bir günah için demedim bir gün ah
Ahmet Paşa
Ah kim ömrüm cihan mülkünde canansız geçer Ben cihan mülkün niderem çünki can ansız geçer