Bitkiler nasıl solunum yapar?
Lakin bitkiler de diğer bütün canlılar gibi, yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İhtiyaç duydu...
Bütün canlılar içerisinde, algler ve siyano bakteriler gibi bazı istisnai canlılar hariç, bitkiler kendi besinlerini kendileri üreten tek canlı grubudur. Bunu yapmak için bitkilerin temel olarak suya, karbondioksit gazına ve ışığa ihtiyaçları vardır. Fotosentez adı verilen bu olay nihayetinde bitkiler besin üretmelerinin yanında ek olarak atmosfere oksijen gazı da verirler. Bu hal genel açıdan bitkilerin sadece karbondioksit alıp, oksijen vermiş olduğu biçiminde yorumlanır.
Bitkiler Nasıl Solunum Yapar?
Lakin bitkiler de diğer bütün canlılar gibi, yaşamsal faaliyetlerini devam ettirebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İhtiyaç duydukları enerjiyi ise kendi üretmiş oldukları besinlerden karşılarlar. Enerji edebilmek için bitkilerin besin yanında oksijen gazına da ihtiyaçları vardır. Çünkü hücrede enerji üretiminin gerçekleştiği mitokondri diye adlandırılan organelde, enerji üretimi için besinlerin oksijenle reaksiyona girmeleri gerekir. Glikoz adı verilen besin maddesinin oksijen gazı ile reaksiyonu nihayetinde enerji elde edilmesine ise solunum denilir. Bu işlem nihayetinde bitkiler enerji üretimini gerçekleştirirken atık madde olarak da karbondioksit gazı ve su üretirler.
Gece, ışık olmadığı hallerde bitkiler fotosentez yapmayıp yalnızca solunum yaparlar. Bu halde bitkiler havadaki oksijeni tüketip atık madde olarak karbondioksit verirler. Toplum içinde, uyunan yerde bitki olmaması gerektiği inancı, bitkilerin gece yalnızca karbondioksit üretmelerinden kaynaklanmaktadır. Lakin, çok dar ve hava almayan ortamlar dışında bitkilerin havadaki oksijeni tümüyle tüketme riskleri yok denecek kadar azdır.
Bitkilerde Gaz Alışverişi Nasıl Olur?
Bitkiler fotosentez için gereken olan karbondioksiti ve solunum için gereken olan oksijeni atmosferden, yani havadan alırlar. Bitkilerin bu iş için kullandıkları organları ise yapraklarıdır. Bitki yapraklarının üst kısımlarında, stoma ismiyle anılan delikler bulunmaktadır. Bu delikler kontrollü bir biçimde açılıp kapanabilme yeteneğine sahiptirler. Bir akciğer gibi görev yapan bu stomalar vesilesiyle, bitkinin ihtiyacı olan karbondioksit ve oksijen gazları bitkiye alınır. Stomalar benzer zamanda bitkide bulunan oksijen ve karbondioksitin fazlasının da atmosfere bırakıldığı yapılardır. Yani, kısaca yapraklar, bitkilerdeki gaz alışverişinin yapıldığı organlardır.
Fotoğraf: David Evers
Yaprakların akciğer ile ilgili bir benzerlikleri daha vardır. Bu da, bitki yapraklarının bitkideki fazla suyu uzaklaştırmasından kaynaklanmaktadır. Akciğer solunumu yapan canlılar da soluk verirken bu biçimde vücutlarındaki fazla suyun bir parçasını su buharı halinde dışarıya verirler.