Osilatör nedir?

Osilatör bazı tanımlarda sadece “elektronik devrelerde kullanılan belli frekanslarda kare, üçgen, sinüs ve ya testere dişi seklinde elektrik sinyal üreten geri beslemeli (yükseltici) devrelerdir.”  biçiminde bahsedilse de esasen temel olarak DC(direct current- Doğru Akım) giriş gerilimini AC (Alternative Current-alternatif akım) çıkış gerilime dönüştüren devrelerdir. Çıkış dalga biçimi belli bir frekansta ve de belli bir periyotta olduğu sürece sadece üstteki bahsedilen şekiller değil, bir dalga halde olabilir. Diğer bir ifade ile kendi kendine sinyal üretebilen elektronik elemanlara osilatör denir.

Elektronik devrelerde devre elemanların her birinin görevlerini düzgünce yerine getirebilmesi için çeşitli sayıda sinyallere ihtiyaç duyulur. Örnek vermek gerekirse bir mikrodenetleyici devresinde program çalıştırabilmek için kare dalga tetiklemesi gerekir. Osilatör vesilesiyle bunu kolay bir biçimde sağlayabiliriz.

Osilatörlerin kullanım gayesi, en genel ifade ile istenilen frekans ve de periyotlarda sinyal üretip devrede ihtiyacımız olan yerde kullanabilmek içindir.

Osilaötürlerün çokca çeşiti vardır. Piyasada en bilinen olarak kullanılabilen osilatör biçimi ise kristal osiltördür. Çünkü frekans kararlılığı en iyi olan osilatör tipidir. Osilatörler için pek önemli olan bu özelliği sabit frekansta kalabilme olarak tanımlayabiliriz. Özellikle alıcı-verici devrelerinde “kullanılan frekansta yayın yapabilmek” için frekans kararlılığı pek iyi olmalıdır ve bilhassa bu devrelerde kararlılığı sağlayabilmek için kristal osilatörleri kullanırız.

DC kaynaktan aldığı akımı bir başka devreyi yüksek güçte beslemek için AC akıma çeviren osilatörlere ise invertör(güç çevirici) denir. Invertörler gün içerisinde  özellikle güneş panelleri,rüzgar türbinleri , araçlar, karavanlar, güneş enerji sistemleri, tekneler gibi yerlerde kullanılır.

Serbest çalışan osilatör bir kez harekete geçirildikten sonra bir AC çıkış sinyali üretir; bu AC sinyalinin küçük bölümü girişe geri beslenip, orada yükseltilir. Bu döngüde çıkış sinyali giriş sinyaline giriş sinyali de çıkış sinyaline bağlıdır.

Osilatörün çalıştığı frekans ise quartz kristali gibi maddeler kullanılarak belirlenir. Örnek verirsek düşük frekans osilatörleri (LFO) 0.1 Hz ile 10 Hz arasında dalgalar üretirler. Yüksek frekanslarda (100 kHz-100 GHz) çalışan osilatör çeşitleri (RF Osilatör) de mevcuttur.

Osilatörler televizyon, radyo, telsiz, FM alıcı-verici gibi sistemlerde ve daha çok elektronik-haberleşme sistemlerinde ve otomasyon sistemlerinde yaygın bir şekilde kullanılır.