Dinamometre nerelerde kullanılır?
Dinamometrelerin ölçebilecekleri değerler, kullanılan yayın cinsine ve kalınlığına bağlı olarak değişir. Daha kalın yaylardan yapılmı...
Maddenin esneklik özelliğinden faydalanarak yapılmış, kuvvetin büyüklüğünü ölçmeye yaran alete dinamometre denir. Dinamometrenin diğer adı kuvvet ölçerdir. Çoğumuz Fen Bilgisi derslerinden aşina olduğumuz bu aletle okul yıllarından sonra bir daha karşılaşmayacağımızı düşünsek de ağırlığımızı ölçmek için üstüne çıktığımız analog (dijital olmayan) basküller esasen dinamometreden başka bir şey değildir.
Dinamometrelerin ölçebilecekleri değerler, kullanılan yayın cinsine ve kalınlığına bağlı olarak değişir. Daha kalın yaylardan yapılmış dinamometreler daha büyük kuvvetleri ölçebilirler. Bazı zamanlarda pazarlarda, çuvalla satılan ürünlerin ağırlığını ölçmek için kullanılan el kantarları buna örnektir. Ama dinamometre ne kadar fazla kuvvet ölçebiliyorsa ölçüm hassasiyeti de o kadar azalır. Örnek verirsek; 5 Newton’a kadar ölçüm yapabilen bir dinamometre ile 0,1 Newton hassasiyetinde ölçüm yapılabilirken, 500 Newton’ a kadar ölçüm yapabilen bir el kantarında bu hassasiyet takriben 5 Newton kadardır. Bir dinamometre ile üstünde yazan değerden daha büyük bir kuvvet yahut ağırlık ölçmeye çalışırsak dinamometre yayının esneklik sınırını aşıp, bu özelliğini kaybetmesini sağlamış oluruz. Bu halde dinamometre bir daha doğru ölçüm yapmayacaktır.
Kuvvetin birimi Newton’ dur. Newton birimi takribî 100 gram kütlesindeki bir cisme etki eden yerçekimi kuvvetine eşittir. Yani 100 gramlık bir cismin ağırlığı 1 Newton’ dur (0,981 Newton) diyebiliriz. Bu biçimde bir esnek cisme ağırlığını 1 Newton olarak kabul edeceğimiz 100 gramlık kütle asıp meydana gelen uzamayı ölçelim. Benzer yaya başka bir cisim astığımızda meydana gelen uzamayı ilk uzamaya oranlayarak son astığımız cismin ağırlık kuvvetini bulabiliriz. Yaptığımız basit bir dinamometredir.
Esnek maddeler kendilerine eşit büyüklükte kuvvetler uygulandığı zaman eşit miktarlarda uzama veyahut sıkışma gösterirler. Örnek verirsek; 100 gramlık bir kütle asıldığında yay 1 cm uzuyorsa, 200 gramlık kütle asıldığında 2 cm uzayacaktır. İşte bu özellik esnek maddeleri kuvvetin büyüklüğünü ölçmek için ideal kılar. Dinamometrelerin yaparken çoğunlukla sarmal yaylar kullanılmaktadır. Dinamometre yayının ucunda kuvvet değerini gösterecek bir gösterge vardır. Bu gösterge yayın uzamasıyla, ölçeklendirilmiş bir yüzey üstünde yayla beraber hareket ederek uygulanan kuvvetin büyüklüğünü belirtir.