Bulgarca nasıl bir dildir?
Yazıya dökülen ilk Slav dili olması hasebiyle dilbilimciler tarafından önemsenen Bulgarca, uzun süre alfabe birliği kuramasa da eski ...
Bulgaristan'ın resmi dili olan ve Hint-Avrupa dil ailesinin Güney Slav grubunda bulunan Bulgarca, hayli köklü bir yazı dili geçmişine sahiptir. Bulgarca, 9. yüzyılda yazı dili olarak oluşmuş ve Kiril alfabesi kullanılarak yazılmıştır. Bulgar alfabesi, Yunan alfabesinden etkilenilerek hazırlanmıştır.
Yazıya dökülen ilk Slav dili olması hasebiyle dilbilimciler tarafından önemsenen Bulgarca, uzun süre alfabe birliği kuramasa da eski yazılı metinlerini bugünümüze kadar ulaştırmıştır. 9-11. asırlar arası dönem Eski Bulgarca olarak kabul edilirken, 11.-15. asırlar Orta Bulgarca devrinde incelenmektedir. Modern Bulgarca ise 16. yüzyıldan bugünümüze kadar devam eden zamanı kapsamaktadır.
Bulgarcanın alfabesi olan Kiril alfabesi, benzer zamanda Rusya, Ukrayna, Sırbistan ve birtakım Orta Asya Türk topluluklarında kullanılır. Lakin Bulgar harflerinin fonetik olarak ses değeri bu diller ile değişiklik göstermektedir.
Bulgarca sözcüklerde vurgu ve telaffuz hayli önemlidir. Soru veyahut ünlem anlamı sözcüğün vurgusuna göre ayırt edilebilmektedir. Bulgarcanın en zorlayıcı kısmı üç tip isim türünün olmasıdır. Bu türler erillik, dişilik ve nötrlüktür. Nihayetinde sessiz harf olan sözcükler genel olarak eril olurken, -a, –я sesleri ile biten sözcükler çoğu zaman dişidir. -o, -e sesi ile biten sözcükler de çoğu zaman nötr olarak kabul edilir.
Bulgarcanın sessiz harfleri ise 3 tiptedir. Bunlar, yumuşak, sert ve tınılı sessiz harflerdir. Bulgarcanın yumuşak sessiz harfleri; б-в-г-д-ж-з şeklindedir. Bu sessiz harflerin kelime içinde telaffuzlarının değiştiği noktalar bulunmaktadır. Bunlar yanına aldığı ünlü veyahut ünsüz harfe göre belirlenir.
Bulgarcanın oluşumunda etkili olan ve Kuzey Hazar bölümünden göç ederek günümüz Bulgaristan topraklarına gelen Proto Bulgarlar, Modern Bulgarcaya 30-40 adet kelime kazandırmıştır. Kuzey Bulgarlarının Türk kökenli olması Bulgarcada Türkçe asıllı kelimelerin olmasını sağlamıştır.
Bulgarcada toplamda 6 adet ünlü harf bulunmaktadır. Bunlar; а, ъ, о, у, е, и harfleridir. Bulgarcada bir ünlü harf, vurgulu bir biçimde telaffuz edildiği zaman açık bir biçimde belirtilir. Vurgusuz olarak belirtilmiş seslerde ünlü harflerin düşmesi söz konusudur. Vurgusuz ünlü ifadelerinde а, ъ sesleri benzer fonetik yapıda belirtilir.
п-ф-к-т-ш-с-х-ц-ч-щ harfleri de Bulgarcadaki sert sessiz harflerdir. Sert sessiz harfin, yumuşak sessiz bir harften önce gelmesi halinde telaffuza değişiklik görülmektedir