Döviz kuru nasıl belirlenir?

Ülke ekonomilerinin en fazla etkilendiği,yönlendirilmeye çalışıldığı iktisadi göstergelerden biri de döviz kurudur. Bu döviz kuru neye göre belirlenir? Şahısların döviz alıp satarken üstünden karar vermiş olduğu değer neye göre oluşur? Bu soruların cevaplarının aranacağı makalaye başlarken her şeyden önce arz ve talepten bahsetmek yerinde olabilecektir.

Döviz kuru oluşumunu bir örnekle daha belli hale getirelim. Caddelerin çoğunda döviz bürosu bulunur. Varsayalım ki ileriki bir tarihte ABD'ye tatile gitmeye karar verdiniz ve tatil boyunca harcamayı planladığınız dolar miktarını şimdiden satın almak istiyorsunuz ve büroya girdiniz. O an için geçerli olan dolar/tl kuru örnek verirsek 2,30 olsun. Eğer bu fiyatı yüksek olarak kabul ederseniz dolar almaktan vazgeçersiniz. Tabi tek bir kişinin bu biçimde davranışı dolar fiyatını etkilemeyecektir lakin ekonomideki karar birimlerinin topluca böyle davranması (yani talep azalışı) sonucu veya bir nedenden dolayı ekonomiye yüklü ölçüde dolar girmesi (yani arz artışı) sonucu artık dolar 2,30 değil örnek vermek gerekirse 2,10 olarak alınıp satılmaya kullanıma hazır duruma gelmiş yani fiyatı düşmüş demektir. Bütün bu bahsedilenlerin tersi haller da belli ekonomi yasaları çerçevesinde geçerli olur 

Ekonomi biliminde kısaca arz;bir mal/hizmetin belli bir fiyat üstünden üretilip satılmak istenen miktarını göstermektedir. Yine ekonomi biliminde kısaca talep;bir mal/hizmetin belli bir fiyat üstünden satın alınıp tüketilmek istenen miktarını gösterir. Buradaki mal/hizmet olarak ifade ettiğimiz varlığı döviz olarak kabul edeceğiz. Serbest piyasa ekonomisinin işlediği ekonomilerde arz talep kanunu problemsiz bir biçimde işlemektedir(diğer değişkenler sabit iken). Ekonomi içindeki bütün mal ve hizmetlerin fiyatları yine mal ve hizmetlerin arz ve talepleri açısından belirlenmektedir. Dövizi de bir mal olarak kabul ettiğimizde döviz kurunun da arz ve talep cephesi tarafından belirlendiğini kavramak çok kolay olur. Yani döviz kuru, diğer bir deyişle döviz fiyatı,bahsi geçen dövizin satın alma işlemini gerçekleştirmeye yardım eden olacak olan para birimi cinsinden fiyatıdır. 

Bütün bu bahsi geçen haller dalgalı kur rejimlerinin uygulandığı ekonomilerde yaşanmaktadır. Kimi ülkeler dalgalı kur yerine belli nedenlerden dolayı sabit kur rejimi uygulamasını seçebilmektedirler. Sabit kur rejiminin uygulandığı ekonomilerde ise döviz kuru,o ülkenin merkez bankasının belirlediği sabit bir fiyat üstünden alınıp satılır. Orada akla gelen bir soru şu olabilir ; hiçbir biçimde döviz kuru aşağı veya yukarı yönlü hareket etmez mi ?tabii ki edebilir,fakat merkez bankaları elindeki araçları kullanarak bu artış/azalışı telafi edecek miktarda müdahaleler ile döviz kurunu belirlenen fiyat üstünde sabit tutabilirler ve tutmaktadırlar.