Elektrikli motor nasıl çalışır?
Temel olarak bakmamız gerekirse elektrik enerjisi dediğimiz şey esasen akımın oluşturduğu gerilim değerlerinin farklılığından başka b...
Elektrikli motor,
genel açıdan baktığımızda elektrik enerjisini hareket enerjisine çeviren alettir. Barajlarda, termik santrallerde üretilip evlerimize kadar gelen bu elektrik nasıl oluyor da bir motor üstünden hareket enerjisine dönüşebiliyor? Gelin bu soruya cevap arayalım.
Temel olarak bakmamız gerekirse elektrik enerjisi dediğimiz şey esasen akımın oluşturduğu gerilim değerlerinin farklılığından başka bir şey değildir. Elektrikli motorları da belli bir akım ile çalıştıracağımızı düşünürsek akım türlerinin motorlara olan etkisini değerlendirmemiz gerekmektedir.
Elektrikli motorlar temelde iki ana parçadan oluşur;
-Stator
-Rotor
Doğru akım motorlarında
Doğru akım, tek enerjili bir sistem olduğundan , enerji yani faz tektir. Bu tek fazlı sistemde enerji sabit bir noktadan sağlandığından ötürü rotorun ilk hareket anı için bir enerji sağlanamaz. Bunun nedeni , statordaki kutupların birbiri üstündeki moment etkisinin sıfır olmasından kaynaklanmaktadır. Şu nedenle doğru akım motorlarında rotorun ilk an hareketini sağlamak için stator üstünde ek bir sarıma ihtiyaç vardır. Değişik açıda kutup oluşturacak halde stator üstünde sarımlar yapılır.Böylelikle, enerji verildiğinde rotor üstüne etki eden moment sıfırdan değişik olur ve rotorun hareketi sağlanmaktadır. Böylece elektrik enerjisi ile rotorun hareketi, dolaylı olarak da hareket enerjisi elde edilmiş olur.
, stator içindeki rotoru hareket ettirmek gerekmektedir. Böylelikle sarımlardan kaynaklı bir manyetik alan oluşur. Oluşan kutuplar ile itme-çekme kuvvetlerinin etkisiyle hareket enerjisi elde edilir.
Rotor
1-Doğru Akım
İki tip akım vardır.
2-Alternatif Akım
Elektrikli motorlar bu iki değişik akım çeşidi altında değişik çalışma prensiplerine sahiptir. Hepsinden önce doğru akım (DA) motorların çalışma sistemini inceleyelim.
, elektrikli motorların hareket eden aksanıdır. Stator içine yerleştirilir. Yerleştirilirken belli bir açıda olmasına dikkatli olunur. Eğer belli bir açı olmazsa arada bir akı oluşmaz, akının oluşmaması da enerji üretilememesine neden olur.
Alternatif akım motorlarında
çalışma sistemi inceleyelim. Türkiyede alternatif akım 3 enerjili yani 3 fazlıdır. Bunun nedeni üretim noktalarından yani barajlardan daha az kayıpla enerji getirmektir. Alternatif akım motorlarında enerji 3 fazlı olduğundan fazlar arasında 120 derecelik açı vardır. Bunun sayesinde stator üstündeki sarımlara enerji uygulandığı zaman fazlar arasındaki açı farkından ötürü dönme hareketi pratik bir şekilde elde edilir. Rotor üstüne etki eden moment sıfırdan değişik olur. O nedenden dolayı alternatif akım motorlarının kullanımı daha kolaydır. Ek bir işlem gerekmez. Hareket eden rotor ile elektrikli motorun hareket enerjisi vermesi sağlanmış olur.
Stator
, elektrikli motorların hareket etmeyen sabit aksanıdır.Bu sabit aksan çevresinde sarımlar yapılarak bobine benzer sistem elde edilmeye çalışılır. Buradaki amaç, sarımlardan elde edilecek kutuplar ile belli bir manyetik alan oluşturmaktır. Sarımlar ile tamamlanan stator elektrik motoru içinde hareket etmeyecek halde konumlandırılır ve manyetik alan oluşturmak için hazır konumda bulundurulur.