Pragmatizm nedir?

Pragmatizm diğer bir adıyla faydacılık, doğruları ve gerçekleri tek taraflı bir biçimde eylemlerin neticelerine göre nitelendiren ve bu neticeleri sadece yararları ile ilgilen bir düşünce akımıdır. 

Pragmatizm akımının kurucusu Amerikalı filozof William James'tir. William James'e göre bilgi, eylem ve kuramlar insan hayatında bir fayda sağladığı halde doğru olarak nitelendirilebilir. J. Dewey, C. Schiller ve S. Pierce de pragmatizm akımını destekleyen filozoflar arasında önemli yere sahiptir.

Pragmatizm sağduyu ile de çelişir. Misal vercek olursak; bir kişi çocuğunun veyahut iki yabancının ölümüne karar verecek olsa hangisini seçmelidir? Böyle bir seçimde baba mutlak olarak evladının hayatının kurtulmasını seçer. Lakin pragmatizme göre diğer iki yabancının seçilmesi gelecekteki potensiyel mutluluğa daha çok katı sağlayacağından baba evladını değil tanımadığı iki yabancıyı kurtarmalıdır.

Pragmatizm, hazcı ahlak anlayışına sahiptir. Bu akımda yapılmış olan eylem yararlıysa ahlaki bir boyut kazanır. Lakin bir eylemin sonucu herkese yarar sağlayamayacağından bu felfese akımında evrensel bir ahlak anlayışından söz edilemez.

Düşüncenin olaylar ile doğru hale getirilebileceğini düşünen pragmatistler, tam manasıyla dünyanın nesnel gerçekliğini görmezden gelmektedirler.

Pragmatizmi yani faydacılık akımını çürüten çok sav ortaya atılmıştır. Bunlardan en önemli olanı faydanın göreceli bir kavram oluşundan dolayı ortak bir paydada buluşulamayacak olmasıdır. Bir sonuç her birey için mutlak faydalı olarak kabul edilemez. Bir kişinin faydalı bulduğu ve doğru kabul ettiği bir netice diğer kişi üstünde bu etkiyi yaratmayabilir. 

Bu akıma göre; gerçeklik ve doğruluk kişinin düşünce yapısından ve bakış açısından buna bağlı olarak da hareketlerinden ayrı tutulamaz. Bu eylemler ise faydalarına ve sağladığı avantajlara göre değerlendirilir. Bu felsefe başta Amerika ve İngiltere olmak üzere eğitim ve ekonomi alanlarında büyük ilgi görmüştür.