Dokumacılık nasıl yapılır?

Kumaş, döşemelik, halı, kilim, keçe gibi ürünler üretmek için kullanılan türlü teknekileri ve çeşitleri bulunan, bu günlerde ticareti de yapılmış olan el sanatına dokumacılık denir. En fazla kullanılan hammaddesi yündür. Kıl, tiftik, kenevir ve ipek de hammadde olarak kullanılmaktadır.

Dokuma Tezgah Tipleri

Yer tezgahı, halı dokuma tezgahı, masa tezgahı, kirkitli; dokuma tezgahlarından bir kısmıdır. İki adet pedaldan oluşan, mekiğin el yardımıyla atılmasıyla dokuma yapılmış olan kamçısız tezgahlar, kamçılı tezgahlar, armürlü ve jakarlı tezgahlar da mekikli dokuma tezgahları örnekleri arasında verilebilir. 

2- Kirkitli Dokumalar

Kirkitli dokuma tekniği kendi içerisinde;kirkitli düz dokuma ve kirkitli halı dokuma olmak üzere ikiye ayrılır. Kirkitli düz dokuma ile kilim, cicim gibi ürünler elde edilir. Kirkitli halı dokuma ise adından da anlaşılacağı üzere halı üretmek için kullanılan dokuma tekniğidir. Kirkitli halı dokuma tekniğinde, Türk düğümü ve İran düğümü kullanılır 

2- Bitki Motifleri

Pıtrak: kötü bakışlardan korunmak için yapılmaktadır.

Hayat ağacı: sonsuzluğun sembolüdür.

1- Mekik Dokumalar

Mekik dokumalar kumaş,peşkir,yağlık gibi çeşitleri olan dokumalardır. Çoğu zaman Türk kadınları evlerinde ev,çarşı,saray dokumalarını oluşturmak için bu tekniği kullanırlardı. Siirt battaniyesi ve kolonlar da bu teknikle oluşturulmaktadır. 

3- Geometrik Motifler

Baklava dilimi,artı, çengel ve haç dokumalarda kullanılan geometrik motiflerden bazılarıdır.

4- Sembolik Motifler

Su yolu: suyun saflığını ve insan için önemini anlatmak için kullanılmaktadır.

Eli belinde: doğurganlık,analık,uğur,bereket,kısmet temsilidir.

Yıldız: üretkenliği temsil eder.

Tarak: evlilik ve doğumu temsilen kullanılmaktadır.

Göz: kem göze karşı koruma için yapılmaktadır.

3- Mekiksiz Dokumalar

Modern dokuma tezgazlarıyla yapılmış olan dokumalardır. Bu tezgazlarda dakikada sekizyüz atkı atılabilmektedir. Üretilen ürünün eni dört metreyi bulabilmekte ve tezgahların kontrolü bütünüyle bilgisayarlara bağlı olarak yapılabilmektedir. Yani insan gücünün çok az gereken olduğu bu tezgarlar ticari olarak kullanılır.

Dokuma Sanatında Sık Kullanılan Motif ve Figürler

1-Hayvan Motifleri

Yılan(ölümsüzlüğün,zehir-panzehir ilişkisinin temsili)

Kurt( Yol gösterici, ışık ve aydınlık temsilidir)

Koç boynuzu: doğurganlık, kahramanlık, güç temsilidir.

Kartal( Güç,kudret,devlet egemenliğinin temsilidir)

Kuş(mutluluk,keyif,sevgi temsilidir)

Akrep(Şeytanın ruhunu temsilen yapılmaktadır, amaç ondan korunmak)

Ejderha(hazinelerin koruyucusu, bahar yağmurlarını getiren temsili varlıktır)

Dokumacılık Türk kültürünün çok eski zamanlardan beri bir parçasıdır. Anadolu Selçuklu Devleti zamanında Anadoluda Türkler tarafından kullanılmaya başlanmış, Osmanlı İmparatorluğu ile beraber hemen her yerde kullanılan el sanatı biçimine gelmiştir. Dokumacılık 18. yüzyılda dokuma makinalarının yapımına kadar el dokuma tezgazları ile yapılmıştır. Zamanımızda hala el sanatı olarak dokuma tezgazları da kullanılır. Makinalaşma ile dokuma sanayi de büyümüş, dokuma makinalarının bulunmuş olduğu tekstil fabrikaları kurulmuştur. Dokumacılık yapım ve yapım safhasında kullanılan araçların çeşitlerine göre üç gruba ayrılmıştır.