Mızıka nasıl bir enstrümandır?

Tınısıyla güzel bir etki yaratan mızıka, nefesli çalgıların bir enstrümanıdır. Hem solist aynı zamanda orkestra çalgısı olarak bilhassa Batı müziğinde önemli sayılabilecek bir yer edinmiştir. Kaynağını Çin'in kamışlı bir çalgısından almıştır. Lakin bugünkü haliyle mızıkanın ortaya çıkışı 1820’li senelerde Almanya’da gerçekleşmiştir. Başta Almanya olmak üzere, bütün Avrupa ülkelerinde ve Amerika’da hayli popular bir çalgı olan mızıka, diyatonik, kromatik başta olmak üzere tremolo olarak üç ana çeşide ayrılır. Ek olarak daha fazla orkestralarda kullanılmak üzere orkestra melodi mızıka, akor mızıka, bass mızıka gibi çeşitleri de bulunmaktadır.

Klasik müzik, caz ve blues başta olmak üzere bütün müzik türlerinde kullanılacak yapıda olan mızıka, güçlü nefes egzersizi ister. Çünkü, bütün nefesli çalgılar üflenerek ses verirken mızıka nefesin çekilmesiyle de ses verme özelliğine sahiptir. Nefes alış ve verişleri arasında bir ses farkeder. Üflendiğinde do notasını veren delik, nefesin çekilmesi halinde re notasını vermektedir. Ara seslerde ise kullanılan teknikler mızıkaların çeşidine göre değişir. Daha fazla jazz ve blues türlerinde tercih edilen diatonik mızıkalarda bend adı verilen teknik kullanılarak ses bükülür. Kromatik mızıkalarda ise ara sesler mızıka deliklerinin üstüne yerleştirilmiş yaylı bir piston ile elde edilir. Kaliteli bir mızıkada kamışlarda pirinç, paslanmaz çelik veya bronz kullanılmaktadır. Taraklar ise ahşap, metal yahut plastikten yapılmaktadır. Taraklarda kullanılan malzeme ses kalitesi açısından önemlidir, ahşaptan yapılan tarak, sesi daha kaliteli çıkarır. Bilhassa armut ağacı taraklarda tercih edilen bir malzemedir. Ama mızıkaya yeni başlayanların yanlış üflemeler nihayetinde ahşabı şişirme ihtimali olduğundan dolayı öğrenme sürecinde plastik tercih etmek daha doğru olabilecektir.

Mızıka çalarken bend dışında kullanılan diğer bir teknik vibrato tekniğidir. Bu teknik sesi titreştirerek daha etkili çıkarmak için kulllanılır. Genellik elleri açma ve kapama ile yahut iki delik arasında dudakları hızlı halde hareket ettirmekle sağlanmaktadır. Bu biçimde seste dalgalanmalar yapılarak etkili çalış elde edilir. Daha fazla blues sanatçıları tarafından kullanılan bu teknik hayli ileri bir teknik olup yapılmış olması ustalık ister. Aynı zamanda mızıkada en ehemmiyetli unsur tek delikten ses çıkartarak, doğru notanın çalınmasıdır. Bu sebep ile dil yuvarlama, dil kapama ve dudak bükme teknikleri kullanılmaktadır.

Mızıka bir plaka üstüne yerleştirilen değişik boyutlardaki reed adı verilen kamışların titreşmesi nihayetinde ses vermektedir. Değişik uzunlukları ve kalınlıklarıyla notaları oluşturan kamışların, ince kısa olanları yüksek perdeden, tiz sesleri çıkarırken kalın ve uzun olanları daha düşük sesleri, pesleri verir. Plakalarda boşluk kalmaması için kamışların aralarına yerleştirilen plastik vanalar, çalma sırasında açılıp kapanarak nefes içe çekildiğinde plakanın içerisindeki, dışarı üflendiğinde üzerindeki kamışların çalmasını sağlamaktadır. Kamışların üstüne yerleştiği plakalar, tarak denen düzeneğin her iki yanına monte edilir. Bu monte esnasında sesin kaliteli bir biçimde çıkması için tarak ve plaka arasına hava kaçmasını engelleyecek halde çok sıkı yerleştirilmelidir. Çünkü üflenerek taraklar arasına sıkışan hava kamışları titreşerek sesin elde edilmesini sağlamaktadır. Tersi halde mızıkanın ses kalitesi düşer.